Nguyễn Thị Ánh Nguyệt*

ĐẶT VẤN ĐỀ

So với các nước trong khu vực, người Hoa di cư sang Việt Nam từ khá sớm. Không kể binh lính và các đội quân, việc người Hoa di cư vào Việt Nam rồi định cư ở đây thường diễn ra phổ biến từ sau các cuộc nội chiến ở Trung Quốc[1]. Trải qua nhiều thế kỉ, người Hoa đã xuất hiện trên khắp ba miền Bắc - Trung - Nam Việt Nam. Trong khoảng thời gian từ thế kỉ XVII đến XIX, những thương buôn và đội ngũ quan quân thất bại trong phong trào “Phản Thanh phục Minh” chạy đến Đàng Trong xin yết kiến chúa Nguyễn và xin tỵ nạn. Chúa Nguyễn đã dùng họ đi khai phá các vùng đất mới ở Nam Bộ. Trải qua quá trình sinh sống, họ đã lập nên những làng, những phố của mình; hình thành nên những cộng đồng người Hoa ổn định và phát triển, trở thành một bộ phận cư dân của cộng đồng dân tộc Việt.

Sự có mặt của người Hoa ở Nam Bộ trong nhiều thế kỉ, đặc biệt là khoảng thời gian từ thế kỉ XVII đến XIX, đã để lại những dấu ấn sâu đậm với các đô thị phát triển sầm uất, đó là Nông Nại đại phố (Cù Lao Phố); Mỹ Tho đại phố; Thương cảng Hà Tiên; Chợ Lớn[2]. Trên cơ sở tìm hiểu quá trình định cư cũng như chính sách của các chúa Nguyễn đối với người Hoa, bài viết tập trung làm rõ vai trò của người Hoa đối với sự hình thành và phát triển của bốn trung tâm thương mại ở Nam Bộ trong các thế kỷ XVII - XIX.

*     Tiến sĩ, Trường Đại học KHXH&NV -  ĐH QG-HCM.

[1]     Đó là các thời kỳ cuối Đường - đầu Tống (960-1279); cuối Tống - đầu Nguyên (1279-1368); cuối Nguyên - đầu Minh (1368-1644); cuối Minh - đầu Thanh (1644-1911).

[2]     Trong đó, ở Nông Nại đại phố (Cù lao Phố); Mỹ Tho đại phố; Thương cảng Hà Tiên vai trò của người Hoa chỉ nổi lên trong một thời gian rồi suy yếu cùng với sự suy tàn của các đô thị này. Nhưng ở Chợ Lớn, vai trò hoạt động thương mại của người Hoa vẫn trường tồn theo năm tháng và ngày càng phát triển, từ đô thị thương mại trong thế kỷ XVIII đến nay đã trở thành một thành phố thương mại sầm uất nhất của nước Việt Nam.

Vai trò của người Hoa trong việc hình thành  và phát triển các trung tâm thương mại ở Nam Bộ  (thế kỷ xvii - xix)
_________________________________________________

Nguồn: Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế Việt Nam học lần thứ IV với chủ đề Những vấn đề giảng dạy tiếng Việt và nghiên cứu Việt Nam trong thế giới ngày nay
NXB: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh - 2019 (từ  trang 1235 đến trang 1245)