TS. Lê Thị Minh Hằng

Đã 30 năm kể từ chuyến xuất ngoại đầu tiên của tôi- sang Campuchia giảng dạy tiếng Việt -nhưng đối với tôi mọi hình ảnh về đất nước chùa Tháp vẫn còn in đậm trong tâm trí.

Ngày ấy, tôi  là một cô giáo trẻ vừa mới ra trường được vài năm, đang làm công việc giảng dạy tiếng Việt tại Khoa Ngữ Văn, Trường Đại học Tổng hợp TPHCM.

Việc cử giáo viên sang Campuchia làm nghĩa vụ quốc tế của Trường Đại học Tổng hợp TPHCM bắt đầu từ năm học 1987-1988, tôi và 3 thầy cô của Khoa (thầy Huỳnh Chương Hưng, Trần Ngọc Hồng, cô Huỳnh Thị Thanh Xuân) đi chuyến thứ hai, tức là năm học 1988-1989 thay cho các thầy cô khác của Khoa đi chuyến thứ nhất vừa hoàn thành nhiệm vụ trở về. Lúc đó, nhiệm vụ được giao của chúng tôi khá là “cao cả”, giúp đỡ nhân dân Campuchia xây dựng lại đất nước sau thời kỳ đen tối dưới chế độ Khơme đỏ, về lĩnh vực giáo dục.

Chúng tôi sang CampuChia bằng đường bộ, chuyến xe khởi hành lúc 7 giờ sáng mà mãi đến 5 giờ chiều mới đến nơi vì thủ tục kiểm tra tại cửa khẩu Mộc Bài khá phức tạp, nhất là khâu kiểm tra hành lý, hàng hoá trên xe. Cuối cùng chúng tôi cũng được đưa đến trường để gặp gỡ các vị trong ban giám hiệu và bắt đầu nhận công việc mới.

Ngôi trường mà tôi dạy có tên là Trường Đại học Tổng Hợp Pnompênh diện tích khá rộng, nằm cách trung tâm Pnompênh khoảng 10 cây số, trong khuôn viên trường có một hồ sen rất lớn. Hồ sen này đẹp đến nỗi khi nhớ về ngôi trường này là tôi nhớ ngay đến nó. Tôi cũng nhớ luôn con đường đến trường, hai bên đường là hai hàng cây hoàng hậu tím ngắt. Khi nhìn thấy chúng, tôi đã thốt lênc: Ồ, không ngờ Pnompênh lại đẹp đến vậy. Thỉnh thoảng tôi mua cơm, người bán gói trong lá sen, có lẽ vì trong vùng  trồng rất nhiều sen.

Hình chụp cùng các em thực tập sinh Campuchia tại Pnom Pênh

(Ngồi thứ hai từ trái qua Cô Huỳnh Thị Thanh Xuân, ngồi thứ hai từ phải qua là tác giả)

Tôi mang áo dài từ Việt Nam sang, ngày nào đi dạy cũng mặc áo dài. Lúc đó tôi non nớt nghĩ, mình dạy tiếng Việt thì phải mặc áo dài mới “ra” Việt Nam, mới “đúng là cô giáo tiếng Việt”. Sinh viên của tôi rất ngoan hiền, khi đó cả đất nước Campuchia vừa thoát hoạ diệt chủng, các em là những thế hệ trí thức đầu tiên sẽ góp phần tái thiết đất nước. Các em học tiếng Việt để sang Việt Nam du học các ngành khoa học kỹ thuật nói chung. Những ngày đầu lên lớp tôi cảm thấy rất bỡ ngỡ vì thú thật, đây là lần đầu tiên tôi  dạy tiếng Việt từ abc vì trong nước, mang tiếng là dạy tiếng Việt nhưng chúng tôi chỉ dạy cho các đoàn sang Việt Nam thực tập, họ phần lớn đều đã được học tiếng Việt trước đó.

Khoảnh khắc chia tay của cô trò trước ngày Cô về nước

Tôi sống trong khu nhà của chuyên gia Việt Nam (gần đó là khu chuyên gia Liên Xô) cùng với các thầy cô giáo của các trường Đại học Sư phạm, Tổng hợp Hà Nội. Một vài thầy cô công tác ở đây đến 5 năm, nói tiếng Campuchia rất giỏi. Lúc đầu thì có bếp ăn tập thể do một cô gái người Campuchia nấu, sau thì mọi người nấu ăn riêng cho hợp khẩu vị. Khu nhà của các thầy cô nên không lúc nào vắng bóng học trò. Các em thường xuyên đến chơi, mang bánh trái, mật ong biếu, hoặc đưa các thầy cô đi tham quan các cảnh đẹp trong thành phố. Có khi các em kể chuyện gia đình, hầu như không gia đình nào trong các em là không có người thân bị giết hại, phải tận tai nghe thì mới hiểu người Campuchia phải chịu khổ như thế nào.

Tôi  cũng đã tận mắt thấy các vết máu của người CampuChia bị tra tấn còn sót lại trong các bức tường của các căn nhà, cũng đã đến thăm nhà tù Toul Sleng và rùng mình trước tội ác của bọn Khơme Đỏ. Chứng kiến những cảnh như vậy, tôi khá lo sợ về tình hình an ninh ở đây, đặc biệt là buổi tối. Chúng tôi được lệnh không ra khỏi nhà sau 9 giờ tối. 

Chúng tôi được nhà trường đối xử rất hậu hĩ, được tạo mọi điều kiện trong giảng dạy và sinh hoạt, được đi thăm ĂngcoVat, Ăngco Thom bằng máy bay, được đưa về nước bằng đường hàng không. Vào thời điểm đó, điều này là một sự trọng thị.

Một năm học nhanh chóng trôi qua, đã đến lúc chúng tôi về nước. Tôi cảm thấy thật lưu luyến khi phải rời xa nơi này. Vào những ngày cuối cùng tôi thấy thật buồn, như là mình đã để lại cả một “con tim”. Các em sinh viên tổ chức tiệc lớn, tiệc nhỏ chia tay thầy cô, cùng nhau múa những điệu múa Khơme truyền thống, có hoa, có quà và có cả… “lệ rơi”.

 Những em sinh viên của tôi thuở ấy, giờ có lẽ phải xấp xỉ 50, và cùng với sự lớn mạnh của đất nước Campuchia, hẳn các em đang có một cuộc sống đủ đầy và quá khứ đau thương của đất nước ngày nào đã lùi thật sâu vào ký ức. 

… Và có khi nào các em nhớ đến những năm tháng học tiếng Việt xa xưa ấy?

TP Hồ Chí Minh, tháng 10/2018