Đoàn Lê Giang

Khoa Việt Nam học Trường ĐH KHXH và NV vào này 20/12/2018 tới đây sẽ kỷ niệm 20 năm thành lập (1998-2018). 20 năm, đó là tính từ khi chính thức thành lập Khoa Việt Nam học, chứ thực ra tiền thân của nó là tổ tiếng Việt cho người nước ngoài, chủ yếu cho Campuchia đã được thành lập từ năm 1980, tức là 38 năm trước. 

Hỏi chuyện thầy Trần Chút, Phó trưởng Khoa Ngữ văn, kiêm trưởng Bộ môn Ngôn ngữ thời ấy, thầy cho biết: Năm 1979 nước ta giúp Mặt trận Dân tộc Giải phóng Nhân dân Khmer giải phóng Campuchia khỏi nạn diệt chủng Polpot, thì ngay năm sau - năm 1980, Bộ Giáo dục triệu tập lãnh đạo Khoa Ngữ văn, Trường ĐH Tổng hợp TP.HCM ra Hà Nội nhận quyết định cấp tốc thành lập tổ tiếng Việt cho Campuchia. Thầy Trần Chút ra nhận quyết định và trực tiếp phụ trách tổ này. Ngay lập tức những sinh viên xuất sắc thuộc ngành Ngôn ngữ, Văn Tổng quát, kể cả Hán Nôm được giữ lại để đào tạo cấp tốc làm giảng viên dạy tiếng Việt cho Campuchia. Đó là các anh chị: Nguyễn Thị Ngọc Hân, Lê Thị Minh Hằng (Khóa 1979-1983), Trần Thị Minh Giới, Thạch Ngọc Minh, Trần Anh Tuấn (Khóa 1980-1984)... Các anh chị ấy được đưa sang Campuchia làm chuyên gia để dạy tiếng Việt cho cán bộ và sinh viên Đại học Phnom Pênh. Bao khó khăn, hiểm nguy rình rập. Thực sự các anh chị ấy không chỉ là các giảng viên đại học, mà còn hơn thế, như quân tình nguyện để sang xây dựng lực lượng cách mạng cho nước bạn Campuchia. 

Bên cạnh đó, nhiều giảng viên của Khoa Ngữ văn cũng tham gia công tác giảng dạy tiếng Việt cho sinh viên Campuchia như thầy Nguyễn Công Đức, thầy Huỳnh Bá Lân... Một số thầy tuy không ở tổ tiếng Việt nhưng cũng đi Campuchia làm chuyên gia giảng dạy tiếng Việt như thầy Trần Ngọc Hồng, Nguyễn Nam... 

Sinh viên Campuchia học tiếng Việt ở trong nước và ở Việt Nam (TP.HCM) rất đông. Mặc dù đất nước ta lúc ấy vô vàn khó khăn, thiếu thốn trăm bề, nhưng sinh viên  Campuchia vẫn được dành cho điều kiện tốt nhất: học ở cơ sở Bà Huyện Thanh Quan, Trần Quang Khải (bây giờ đã chuyển sang làm việc khác), ở KTX mới xây ở Thủ Đức (có lẽ là dãy A, B của cơ sở Thủ Đức hiện nay). Sinh viên Campuchia còn được sang thăm và du khảo ở Việt Nam. Bản thân tôi (Đoàn Lê Giang) cũng từng là thành viên đưa đoàn sinh viên Campuchia đi du khảo các tỉnh miền Trung Việt Nam năm 1986. Chuyến đi ấy do thầy Trần Chút làm trưởng đoàn. Các thành viên có các anh chị: Nguyễn Mạnh Hùng (sau này là Hiệu trưởng ĐH Hồng Bàng), Trần Thị Minh Giới (sau này làm Phó Trưởng Khoa Việt Nam học, Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP.HCM), Trần Anh Tuấn (sau này làm Trưởng Khoa Ngữ văn Trung Quốc), Thạch Ngọc Minh (hiện là giảng viên đại học ở Singapore)... Lộ trình đi từ TP.HCM ra đến cầu Hiền Lương. Người giúp đỡ rất nhiều cho đoàn là TS.Võ Xuân Trang ở Huế. Sau này thầy Trang có mở trung tâm tiếng Việt ở Viện KHXH tại TP.HCM. Xe đưa đoàn đi là xe Karosa, loại xe tiện nghi nhất bấy giờ do Tiệp Khắc sản xuất. Đi đến đâu đoàn cũng được UBND các tỉnh tiếp đãi ân cần. Thầy Trần Chút mách nước: sở dĩ làm được vậy vì mình khéo biết biến nhu cầu của mình thành nhu cầu địa phương. Trong đời tôi, sau chuyến đi ấy, vẫn cứ phục thầy là nhà thuyết khách tài ba, và tôi cũng học được thầy ít nhiều. 

Hôm thứ Bảy 9/12/2018 gặp thầy, thầy bảo: anh về phụ trách Khoa Việt Nam học cũng có lý, vì anh đã tham gia từ hơn 30 năm trước! Thầy còn hứa: Hôm nào tôi cung cấp cho anh nhiều ảnh tư liệu cũ thời đó.

Bây giờ Khoa Việt Nam học dạy cho sinh viên nhiều nước khác nhau, các giảng viên được đi làm việc ở nhiều nước, ít ai hình dung được những ngày đầu các thầy cô giảng dạy tiếng Việt đã chịu nhiều vất vả, thiếu thốn, và chấp nhận cả những hiểm nguy như thế nào.

Tháng 12 năm 2018

 

Chuyến đưa SV Campuchia đi du khảo miền Trung VN 1986. Từ phải qua: Đoàn Lê Giang, Trần Thị Minh Giới, Trần Anh Tuấn, Thầy Trần Chút, Nguyễn Mạnh Hùng.